فرهنگ و نیاز

الف) نیاز

* نیاز(Need) را در فرهنگهای فارسی معادل"حاجت"، "میل"، "خواهش"،”احتیاج”و… گرفته اند. اما این واژه مختصر که به تعبیری برانگیزاننده و موتور محرکه انسان است ، در اصطلاح، رساننده مفهومی وسیع و عمومی است که در زمینه های گوناگون کاربرد یافته است. 

* صاحبنظران  با رویکردهای گوناگون  به بحث در  باب  نیاز پرداخته  و تعریفهای خود  را ارائه کرده اند ،که این  تعاریف  ارائه شده  را  می توان در چهار قالب کلی دسته بندی نمود.

۱-  نیاز به عنوان فاصله بین وضع موجود و مطلوب

۲- نیاز به عنوان خواست یاترجیح (محورقراردادن خواسته ها وترجیحات افراد،کارکنان یاگروهها درزمینه موردنظر)  

۳- نیازبه عنوان عیب،نقص ویا کاستی (عدم وجود،نقص ویا کاستی دردانش، مهارت، توانایی، نگرش، ابزارو…)

۴-  برداشت ترکیبی ـ در این رویکـرد آنچه که بین وضـع موجـود و وضع مطلوب قرار دارد، آنچه که ترجیحات، علایق و انتظارات افراد را شکل        می دهد و سرانجام آنچه که بر عملکردهای مطلوب اثر منفی دارد همگی نشانگر نیاز هستند.

* " نیاز "عبارتست از فاصله و خلاء بین واقعیت موجود و شرایط مطلوب که با توجه به ارزشهای جامعه امکان بروز پیدا می کند و اگر امکان تغییر شرایط برای ارضاء آن وجود نداشته باشد به صورت بالقوه باقی می ماند.  

* نگاهی به نیاز از دیدگاه های مختلف نشان می‌دهد بسیاری از نیازها ریشه در فرهنگ و روابط اجتماعی داشته و برآورده شدن آنها از طریق نهادهای فرهنگی اجتماعی و آموزشی صورت می گیرد.

* معمولا" بین نیازها سلسله مراتبی برقرار است ، بنابر این نظریه ،  نیازهای طبقات پایین تر قوی ترند و زودتر بروز می کنند.

* نیازها وقتی مرتفع شوند احتمالاً دیگر موجب انگیزش نخواهد شد.

* نیازها در خلاً بروز نمی کنند بلکه استانداردهای زندگی ، فرهنگ و ارزش های جامعه و سطح آموزش و پرورش در ترکیب نیازها و چگونگی بروز و رفع آنها موثر است.

* نیاز واحد در افراد مختلف ممکن است منجر به انواع مختلف رفتار شود زیرا نیاز واحد بر حسب دید و نظرات افراد نسبت به وضع خارجی باعث می شود رفتار انواع مختلف پیدا کند.

*  نیازهای چندگانه ای در امرانگیزش موثر هستندو این اعتقاد که تنها یک عامل در انگیزش افراد موثر است ساده انگاریست.

* بایستی مهمترین نیازها را تشخیص داده و ارضاء آنها را به عملکرد مطلوب ومورد نظر مرتبط ساخت.

* آن چه که موجب انگیزش یک فرد می شود لزوماً  در دیگری موثر نخواهد افتاد. افراد مختلف چیزهایی مختلف  می خواهند ، لذا پاداش های مختلف و متفاوت برای ارضاء نیازهای گوناگون در افراد بایدملحوظ شود.

* نیازهای افراد از زمانی به زمان دیگر و از موقعیتی به موقعیت دیگر فرق می کند ، بنابراین نزد افراد در اوقات و شرایط مختلف سطوح مختلف سلسله مراتب نیازها حاکم خواهد بود.

* آگاهی نسبت به مرز میان نیازهای صادق از کاذب با عنایت به رهنمودهای قرآن کریم و شاخص‌های مبتنی بر فرهنگ اسلامی و تطبیق آن‌ها بر رفتارها، زمینه وصول به جامعه آرمانی و کمال انسانی را در حیات علمی و عملی دین‌مداران فراهم می‌کند.

* برنامه ریزی در تمامی امور به ویژه فعالیت های فرهنگی مستلزم شناخت نیازهای اساسی و فراهم کردن شرایط و امکاناتی است که در حد مناسب و متعادل نیازها رفع گردد .

* هر گاه که تشخیص نیازها از سوی مسئولین یک جامعه با تشخیص نیازهای ذهنی مردم متفاوت باشد و با هم تطابق نداشته باشد ، در آن صورت مردم از هنجارهای تعیین شده پیروی نخواهند کرد و همبستگی اجتماعی دچار مشکل خواهد شد.

ب) انواع و دسته بندی نیازهای انسان :

* صاحب نظران با رویکردهای مختلف انواعی را برای نیازهای انسانی برشمرده و آنها را دسته بندی کرده اند.

۱- مادی ( اولیه حیوانی) معنایی ( ثانویه – انسانی)

۲- جسمانی (زیستی): (هوا -آب و غذاـ دفع – لباس و پوشاک ـ سرپناه- جنس مخالف)ایمنی: (امنیت ـ صلح و آرامش  ـ استواری و پایداری ـ رهایی از ترس و تهدید)اجتماعی: ( دوستی و رفاقت ـ عاطفه و مهرورزی ـ تعامل با دیگران ـ پذیرش و مقبولیت  ـ عضویت در گروه)احترام:( عزت نفس ـ وجهه و احترام   ـ مسئولیت   ـ پیشرفت)–کمال :(تحقق ذات، خودیابی، تعالی و شکوفایی)

۳- فیزیولوژیکی(نیازهای مربوط به بقاء و ادامه حیات (زنده ماندن) مثل خوردن، نفس کشیدن، آشامیدن، زنده بودن و ماندن در حال حاضرایمنی: ( اطمینان خاطر از فردا و فرداهای دیگر و قابل پیش بینی بودن اشیاء و امور )وابستگی و تعلق: ( نیاز به احترام، حیثیت، آبرو، قدر و منزلت: احساس اینکه به عنوان یک فرد با توانایی های خاص و خصوصیات ارزشمند شناخته شود، احساس اینکه خصوصیات ویژه دارد و با دیگران فرق دارد ، به عنوان عضو گروه پذیرفته شدن ، احساس اینکه دیگران از وجودش آگاهند و دلشان می خواهد که با او باشند.)موفقیت: (ذهنی ، معنوی ، فهمیدن و درک کردن و) — زیبایی  : ( هنر ، ذوق و…)

۴- هستیارتباط جوییرشد

۵- بهداشتیانگیزشی

۶ـ اجتماعی فردی 

۷ـ سازمانی (ناشی ازتغییر- پیشنیاز تغییر)حرفه ای(ناشی ازتغییر- پیشنیاز تغییر) — فردی (ناشی ازتغییر- پیشنیاز تغییر)

 8- نگهداری — توسعه

   9- فراکنشی — کنشی

   10- آشکار — پنهان

۱۱- آنی — آتی

۱۲- نیازهایی که رفع آنها مستلزم همکاری گروهی است – نیازهایی که ازطریق کوشش فردی برآورده می شوند.

ب) نیاز سنجی(Need Assessment )

بسیاری از آنچه تحت عنوان سنجش نیاز… یا تحلیل نیاز مطرح می شود، در واقع بررسی خواسته ها  (آرزوها، تمایلها، تقاضاها و رویاها) برای دستیابی به یک راه حل است.

۱-   نیاز سنجی فرایند جمع آوری و تحلیل اطلاعات است، که بر اساس آن نیازهای افراد، گروهها، سازمانها و …. مورد شناسائی قرار می گیرد.      

۲-  نیاز سنجی فرایند تعیین اهداف، مشخص کردن وضع موجود، اندازه گیری نیازها و تعیین اولویت برای عمل و اولویت بندی نیازها است.

۳- نیازسنجی ، سنجش نظرات و عقاید افراد و گروهها در خصوص نیازها است

۴-  نیاز سنجی بررسی و سنجش  فاصله یا شکاف بین وضع مطلوب و وضع حاضر است.

۵- نیازسنجی ، فرایند شناخت مسائل مشکلات و معایب موجود در عملکرد فرد، افراد و یا سازمان بطور کلی، و پیشنهاد اقدامات اصلاحی برای رفع معایب موجود و در نتیجه افزایش بازده عملکرد فرد گروه یا سازمان مربوطه است.

"نیازسنجی"عبارت است از کاربرد فنونی که بتوان به کمک آنها اطلاعات مناسب را درباره نیازها گردآوری کرده و به الگوی نیازها و خواسته های فرد ، گروه و جامعه دست یافت.

درباره ی admin

همچنین ببینید

مدیریت فرهنگی

مدیریت فرهنگی کشور و ویژگی‌های آن از دیدگاه رهبر فرزانه انقلاب

  ویژگی مدیریت فرهنگی یکی از مهمترین تکالیف ما در درجه اول مهندسی فرهنگ کشور ...

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *