خانه / فرهنگ اسلامی / کلیات / آرامش متقین در سختی و بلا

آرامش متقین در سختی و بلا

نُزِّلَتْ اءَنْفُسُهُمْ مِنْهُمْ فِی الْبَلاءِ کَالَّتِی نُزِّلَتْ فِی الرَّخاءِ
در بلا و فتنه و سختی و محنت چنانند که دیگران در آسایش  و آرامش و راحت.

 آدم های خوب با تغییر شرایط محیطی اوضاع شان تغییر نمی کند

«نزلت انفسهم منهم فی البلاء کالتی نزلت فی الرخاء»(۱) این ویژگی را که امیرالمؤمنین (علیه السلام) درخصوص متقین ذکر می کنند مثل بقیه اوصاف متقین بسیار تأمل برانگیز است.

آدم ها در طول تاریخ با یکسری از مفاهیم به طور طبیعی آشنا هستند، یکی از این مفاهیم سختی و آسانی است.

شرایط زندگی انسان دائماً متصف به اوصافی می شود که یکی از آنها شرایط آسان و دیگری شرایط سخت است. بر اساس سختی و آسانی شرایط بیرونی، آدم ها عکس العمل نشان می دهند.

وقتی شرایط آسان است احساس رضایت می کنند و این احساس را ابراز می کنند و وقتی شرایط سخت می شود و دشواری پیش می آید و موقعیت های مورد توقع بروز نمی کند به تناسب احساس نارضایتی از خود نشان می دهند.

عکس العمل آدم ها متناسب با وضعیت محیط بیرونی تعریف می شود و این که شرایط بیرون در رفتار ما تأثیر می گذارد یک وضع کاملاً طبیعی است. اما امیرالمؤمنین(علیه السلام) می گوید که این عکس العمل آدم های ضعیف و متوسط است. آدم های خوب با تغییر شرایط محیطی اوضاع شان تغییر نمی کند، این حرف ارزشمندی است امام علی(علیه السلام) یک قائده ی بزرگ را عنوان می کنند، می فرمایند در برخورد با مشکلات و سختی ها به دنبال این نباشید که شرایط بیرونی را درست کنید (که البته این در جای خودش اهمیت دارد) به دنبال این باشید که شرایط درونی خودتان را عوض کنید.

لذا در این فراز می فرمایند که متقین در بلا و سختی همان حالی را دارند که در راحتی و آسایش دارند. به گفته ی امیرالمؤمنین(علیه السلام): آسایش و سختی وصف شرایط درونی انسان است.

رسالت خدا را انجام دادن، کار آسانی نیست! لذا خدا در قرآن کریم در جاهایی از این رسالت تعبیر به «امر» کرده است که به معنی “کار بزرگ” است. بعضی از انبیاء رسالتی را که خدا در مقابل آن ها قرار داد به قدری بزرگ و سخت بوده که آن ها از خداوند متعال خواستند که این کار را برای آن ها سهل و آسان کند.

مانند حضرت موسی(علیه السلام) که وقتی خداوند به او امر فرمود: نزد فرعون برود، از خداوند شرح صدر خواست و هم چنین از خدا خواست برادرش هارون را وزیر او قرار دهد.(۲) اما وقتی موقع رسالت خاتم الانبیاء حضرت محمد مصطفی (صلی ا… علیه و آله) رسید خداوند در آیه هشتم سوره اعلی می فرماید: «و نیسرک للیسری».

به جای این که شرایط بیرونی را برای تو ای پیامبرآسان کنیم تو را گونه ای آفریدیم که هیچ چیز برایت سخت نباشد و همه چیز در مقابل تو کوچک باشد. لذا پیامبر سخت ترین و بالاترین مأموریت ها را به انجام رسانید. ایشان اشرف انبیاست چون این ظرفیت را از ازل خدا در او دید.

اشاره به این موضوع روشن می کند که انسان می تواند بیش تر از این که به جنگ شرایط بیرونی برود از درون تحول پیدا کند.

دنیا خانه ای است که در بلا پیچیده شده

متقین این اصل را پذیرفته اند و از درون خود را ساخته اند. امیرالمؤمنین (علیه السلام) از ما می خواهد به موازات این که سعی می کنیم در اندازه ی خودمان و با تلاش مان شرایط بیرونی را آسان کنیم،

بیش تر از آن به فکر بزرگ کردن روح و قلب مان باشیم و از درون تحول پیدا کنیم و به شرطی می توانیم خود را از درون بسازیم که اهل تقوا باشیم. اهل تقوا چون اهل گناه و معصیت نیستند خیال شان از این موضوع راحت است که اگر بلا یا سختی به آن ها رسیده محصول گناه آن ها نبوده است.

بلا دو گونه است، زمانی بلا محصول گناه و خطای خود ماست و خدا با عقوبت آن گناه به ما هشدار می دهد. اما در مورد اهل تقوا تا جایی که ازعلم و توان شان بر می آید به وظایف شان در برابر خدا عمل می کنند برای همین بلا و سختی را نتیجه گناهان شان نمی دانند.

عرض کردیم وقتی می گوییم بلا منظورمان بلایی که محصول معصیت باشد، نیست وقتی بدانیم که این بلا و سختی محصول گناه نیست مطمئن هستیم که در عمق آن خیری نهفته است. عبارت «نزلت انفسهم منهم فی البلاء کالتی نزلت فی رخاء» گویای این پیام است که متقین در بلاها مضطرب نمی شوند، انسان عادی در سختی و بلا دچار اضطراب شده و قلبش از آرامش و سکون محروم می شود.

انسان متقی تلاش بیرونی خود را از باب تکلیف عقلایی و بندگی انجام می دهد اما اضطراب ندارد، چون این نکته را فهمیده که دنیا پر از بلاست. امیرالمؤمنین (علیه السلام) می فرمایند: «الدنیا الدار بالبلاء محفوفه»(۳) دنیا خانه ای است که در بلا پیچیده شده. دنیا این است دوستان، جایی که هیچ نگرانی در آن نیست بهشت است. این آمادگی محصول معرفتی است که اهل تقوا به محیط بیرونی دارند وبه جای این که شرایط محیط را عوض کنند، آن ها را شناسایی می کنند و از درون خود را تغییر می دهند.

امیرالمؤمنین(علیه السلام) می فرمایند: «لدوا للموت و البنوا للخراب»(۴) بزایید برای مردن و بسازید برای خراب کردن. اولین مسئله در این که بتوانیم با مشکلات روبرو شویم این است باور کنیم در دنیا تلخی و شیرینی، سختی و راحتی با هم است.

وقتی برای روبرو شدن با مشکلات آماده باشیم، سختی ها و تلخی ها، آسان و شیرین می شود.

آرامش متقین در سختی و بلا نشانه «ادب بندگی» است

حالت انسان چطور در بلا تعدیل می شود؟ چگونه انسان از اضطراب مبری می شود؟

آیا می شود کاری کنیم که در مواجهه با سختی ها آرامش مان را از دست ندهیم؟ با این فراز امام علی(علیه السلام) گویا می خواهد به ما کمک کند که به این قانون طلایی برسیم و در تلاطم دنیای زندگی آرام باشیم.

وقتی تأمل می کنیم در این فراز از خطبه متقین به این نتیجه می رسیم که این آرامش متقین در سختی و بلا نشانه «ادب بندگی» است. چون متقین آدم های مؤدبی در محضر خدا هستند. قلب های شان حتی در «بلا» هم آرام است و معتقدند هر اتفاقی برای شان بیافتد چه خوب و چه بد همه از طرف خداست و خیر و کمالی درآن نهفته است.

هر چه آن خسرو کند شیرین بود (۵)

تدبیر امور عالم به دست خداست و او حکیم است و هرچه می کند خیر است.

درباره ی admin

همچنین ببینید

خدا شناسی ، خودشناسی، وظیفه شناسی و آسیب شناسی

علی العلم النافع لهم  علم نافع ثمره اش صعود به اهداف متعالی و افزایش تقوا ...

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *